نینجوتسو یکی از مرموزترین و جذابترین هنرهای رزمی شرق است که همواره میان واقعیت و افسانه در نوسان بوده است. این هنر نه تنها یک سیستم جنگی، بلکه ترکیبی از تاکتیکهای بقا، جاسوسی، استتار و جنگ روانی به شمار میرود. ریشههای نینجوتسو به چین و گروهی به نام لینکویی (Lin Kuei) بازمیگردد و پس از ورود به ژاپن، با سنتها و فلسفههای محلی ادغام شد. اوج فعالیت نینجاها در دوران سنگوکو بود؛ دورانی پر از جنگهای داخلی و رقابتهای خونین میان اربابان فئودال. با این حال، نینجوتسو در دوران مدرن مسیر متفاوتی طی کرد و امروز بهعنوان یک هنر رزمی سنتی و فلسفی شناخته میشود.
در تاریخ چین باستان، گروهی از جنگجویان مخفی به نام لینکویی شناخته میشدند. این افراد متخصص جاسوسی، استتار، ترور و بقا در طبیعت بودند و از تاکتیکهای غیرمتعارف برای رسیدن به اهدافشان استفاده میکردند. به مرور زمان، آموزههای لینکویی از طریق مهاجران، جنگها و تبادلات فرهنگی وارد ژاپن شد و پایههای هنر نینجوتسو را شکل داد.
با ورود این فنون به ژاپن، نینجوتسو رنگ و بوی ژاپنی به خود گرفت. آموزههای ذن، شینتو و روحیه ساموراییها در شکلگیری نینجوتسو تأثیر زیادی داشتند.
برخلاف ساموراییها که بر پایه بوشیدو (راه افتخار) زندگی میکردند، نینجاها در سایهها حرکت میکردند و مأموریتهایشان فراتر از نبرد رو در رو بود.
مناطقی مانند ایگا و کوگا به مراکز اصلی آموزش نینجا تبدیل شدند. خاندانها و مدارس محلی مانند ایگا-ریو و کوگا-ریو نسلها این دانش را منتقل کرده و هنر نینجوتسو را زنده نگه داشتند.
دوران سنگوکو (قرن ۱۵ تا ۱۷ میلادی) نقطه اوج استفاده از نینجاها بود. در این دوران، نینجاها برای دایمیوها (اربابان محلی) بهعنوان جاسوس، نفوذی و خرابکار فعالیت میکردند.
برخی از وظایف نینجاها در این دوران عبارت بودند از:
- جمعآوری اطلاعات از قلعهها و دشمنان
- ایجاد آتشسوزی یا خرابکاری در انبارها
- ترور فرماندهان و دشمنان کلیدی
- انتشار شایعات و جنگ روانی برای تضعیف روحیه دشمن
خاندانهایی چون اودا نوبوناگا و توکوگاوا ایهیاسو از نینجاها برای تثبیت قدرت خود بهره گرفتند.
با تثبیت حکومت توکوگاوا و آغاز دوران صلح ادو، نیاز به نینجاها کاهش یافت. بسیاری از آنها یا به خدمت شوگون درآمدند یا هنرشان را بهصورت مخفی در مدارس رزمی حفظ کردند. به مرور زمان، چهره نینجاها با افسانهها در هم آمیخت و به بخشی از فرهنگ عامه ژاپن تبدیل شد.
نینجوتسو تنها یک هنر جنگی نبود؛ بلکه سیستمی جامع از تاکتیکها، مهارتها و روشهای بقا محسوب میشد. برخی از مهمترین فنون نینجوتسو عبارتاند از:
- شینوبی-ایری (Shinobi-iri) – هنر نفوذ
- شینوبی-ایری به معنای نفوذ مخفیانه است. نینجاها با بهرهگیری از سکوت، سایهها و استتار میتوانستند وارد قلعهها و مناطق حفاظتشده شوند.
- کایاکو (Kayaku) – استفاده از مواد منفجره و آتش
- نینجاها استاد استفاده از مواد آتشزا و ابتدایی بودند. آنها برای ایجاد حواسپرتی یا نابودی تجهیزات دشمن از باروت، آتشزاها و بمبهای دستساز بهره میگرفتند.
- بوجوتسو (Bujutsu) – فنون جنگی
نینجاها در استفاده از سلاحهای گوناگون مهارت داشتند. از جمله:
شوریکن (ستاره پرتابی)
کاتانا (شمشیر ژاپنی)
کوساری-گاما (داس زنجیردار)
بو (چوب بلند رزمی)
تنمون (Tenmon) و چیمون (Chimon) – دانش طبیعت
نینجاها علاوه بر جنگ، درک عمیقی از طبیعت داشتند. آنها از ستارهها، وضعیت آب و هوا، جریان رودخانهها و زمینشناسی برای جهتیابی و بقا استفاده میکردند.
امروزه نینجوتسو نه تنها در دوجوهای ژاپن بلکه در سراسر جهان آموزش داده میشود و در کنار آن، نینجاها به واسطهی فیلمها، انیمهها و بازیهای ویدئویی به نمادی فرهنگی در جهان بدل شدهاند.
نینجوتسو سفری است از سایههای باستانی چین تا قلههای کوهستانی ژاپن و از میدانهای نبرد سنگوکو تا سالنهای تمرین مدرن. این هنر نشان میدهد که بقا و خلاقیت همواره بخشی جداییناپذیر از زندگی انسان بودهاند. هرچند امروز نینجاها بیشتر در قالب افسانهها و سرگرمیها حضور دارند، اما ریشههای نینجوتسو همچنان به ما یادآوری میکنند که قدرت واقعی در ترکیب ذهن، بدن و محیط نهفته است.
نویسنده : شهرام عرفانیان
